Sportif Atıcılıkta Atletik Performans

Sportif atıcılık; havalı veya ateşli silahlar kullanarak hareketli ve sabit hedeflerin vurulduğu ve belirlenmiş kurallar çerçevesinde, en yüksek puanın hedeflendiği bir spor dalıdır. Bu sporda, zihinsel ve fiziksel beceri ile birlikte; motivasyon, odaklanma ve dikkatin yanı sıra çevresel ve psikolojik unsurların da sporcu performansının üzerinde doğrudan etkisi vardır. Özellikle IDPA, IPSC ve USPSA gibi dinamik atış içeren yarışmalarda, atletik performans da öne çıkar ve sportif başarıyı etkiler (1).

Atletik performans, sporcuların herhangi bir sportif aktivite sırasında göstermiş oldukları zihinsel ve fiziksel performanslarının toplamı olarak kabul edilir. Programlı antrenman yöntemleri ve teknikleri ile geliştirilebilen bir özellik olan atletik performansta genetik faktörlerin de etkili olduğu, yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur.

Atletik performans; kuvvet, sürat, dayanıklılık, çeviklik, esneklik, denge, reaksiyon zamanı ve vücut kompozisyonu gibi fiziksel performansı yansıtan birçok parametreyi içerir (2).

 

İçsel ve Dışsal Faktörler

Atletik performansı etkileyen faktörler, oluşum kaynaklarına göre; içsel ve dışsal olarak ikiye ayrılır (3).

İçsel faktörler; kısmen genetik olarak insanda bulunan, zamanla küçük değişiklikler gösterebilen ve dışarıdan neredeyse hiç müdahale edilemeyen özelliklerdir. Bunlara sporcunun yaşı, cinsiyeti, anatomik yapısı, zekâsı, genetik yapısı, kas-iskelet sisteminin durumu, otonom sinir sistemi, metabolizması, nöromüsküler ileti hızı ve kardiyovasküler özellikleri örnek olarak gösterilebilir.

Dışsal faktörlerde ise insanın anatomik yapısından kaynaklanmayan, dışarıdan gelen ve dolaylı yolla sportif performansı fiziksel veya psikolojik olarak etkileyen ögelerdir. Bunlardan bazılarını; sıcaklık, iklim, malzeme, seyirci, sosyal çevre, aile, ekonomik durum, beslenme, spor yaralanmaları, doping, ergojenik yardım, dışarıdan gelen olumsuz sözler, saat farkı, boş zamanları değerlendirme yöntemleri, rol model belirleme, takdir edilme güdüsü ve antrenman metotları olarak örnekleyebiliriz. Dışsal faktörleri, genellikle uygun şartlar ve müdahaleler ile değiştirmek ve geliştirmek mümkündür.

 

Atletik Performans Ölçülmeli ve Arttırılmalı

Sportif başarı için sporcuların atletik performansı mutlaka ölçümlenmeli ve takip edilmelidir. Kullanılabilecek atletik performans ölçümleri, antropometrik ve fizyolojik testler olarak iki başlık altında uygulanmalıdır. Bu ölçümler sırasında, birçok farklı yöntem ve ekipman kullanılabilir (3). Antropometrik ölçümler; vücut kompozisyonu (boy, kilo, vücut kitle indeksi, yağsız vücut ağırlığı, yağ yüzdesi, vücut su miktarı, bazal metabolizma hızı vb.), postür ölçümleri, somatotip belirlenmesi ile ilgili ölçümler (çevre, uzunluk ve deri kıvrımı kalınlığı ölçümleri), esneklik ölçümleri ve denge ölçümleri iken fizyolojik ölçümler ise kan (tam kan sayımı, hemoglobin miktarı, enzimler, elektrolitler, hormonlar… vb.), istirahat kalp atım hızı, istirahat kan basıncı, istirahat ve eforda EKG ile solunum fonksiyon testleri uygulamalarının bazılarıdır.

Atletik performans kazanımlarını arttırabilmek için uygulanan bilimsel ve güncel antrenman programlarının yanında sağlıklı ve dengeli özel beslenme programlarının yeri de oldukça önemlidir (4). Tüm sporcular gibi atıcılık sporu ile ilgilenen kişiler de karbonhidrat, protein, yağ, vitamin ve mineral gibi temel besin ögelerini dengeli ve yeterli tüketmeye; sıvı gereksinimini karşılamaya; vücut yağ ve yağsız kütle oranını dengede tutmaya; egzersiz sonrasında uygun toparlanma süreçlerini doğru ve eksiksiz uygulamaya dikkat etmelidir (5).

Atıcıların günlük olarak ihtiyaç duyduğu enerjinin doğru hesaplanması ve gerekli olan besin miktarının zamanında alınması oldukça önemlidir. Egzersizin öncesinde ve sonrasında düşük seviyede enerji alımı ya da yetersiz beslenme; kas kütlesi ve kemik yoğunluğunun azalmasına, hormonal bozukluklara, yorgunluğa, spor yaralanması gibi olası risklerde artışa neden olurken sportif atıcılarda dikkat ve odaklanma süresini kısaltarak performans kaybı oluşmasına yol açabilir (6).

 

KAYNAKLAR

1.     Ball, A. K., Best J. R., Wrigley T. V. (2003). Body sway, aim point fluctuation and performance in rifleshooters: Inter And Intrain Dividual Analysis. Journal of Sport Science, 21, 559- 566. Biomechanics Unit, Victoria University, Australia.

2.     Kolukısa, Ş., (2017). Egzersiz Yapan Sedanter Kadınların Fizyolojik Değişimlerinin Araştırılması. Journal of Current Researches on Social Sciences, 7 (1), 489-496.

3.     Bayraktar B, Kurtoğlu M. (2004). Sporda performans ve performans artırma yöntemleri. Atasü T, Yücesir İ, eds. Doping ve futbolda performans artırma yöntemleri, İstanbul. 269-2961.

4.     Demirci, Ü. (2012). Sağlık amacı ile egzersiz yapan kişilerde vücut bileşimi, besin desteği kullanımı, beslenme alışkanlıklarının saptanması, Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

5.     Özdemir, G., (2010). Spor Dallarına Göre Beslenme. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 8 (1), 1-6.

6.     Thomas, D. T., Erdman, K. A., Burke, L. M., (2016). Position of the Academy of Nutrition and Dietetics, Dietitians of Canada, and the American College of Sports Medicine: Nutrition and Athletic Performance. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 116 (3), 501-524.